Krajowa Sekcja Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność” wyraża głębokie zaniepokojenie stanem finansów publicznych Rzeczypospolitej Polskiej oraz skutkami, jakie utrzymujący się wysoki deficyt, wzrost zadłużenia i rosnące koszty jego obsługi mogą wywołać dla finansowania zadań publicznych. Stabilne finanse państwa nie są celem samym w sobie. Stanowią warunek trwałego finansowania edukacji, ochrony zdrowia, bezpieczeństwa i innych usług publicznych.

KSOiW sprzeciwia się wykorzystywaniu trudnej sytuacji finansowej państwa jako uzasadnienia dla ograniczania nakładów na oświatę, obniżania realnej wartości wynagrodzeń, redukcji zatrudnienia, zwiększania liczebności oddziałów, likwidowania szkół lub ograniczania pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Nauczyciele, pracownicy oświaty, uczniowie, rodzice i samorządy nie mogą ponosić kosztów decyzji, na które nie mieli wpływu.

Uzasadnienie Skala nierównowagi finansów publicznych Według danych Głównego Urzędu Statystycznego deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wyniósł w 2025 r. 283,969 mld zł, czyli 7,3% PKB, natomiast dług tego sektora osiągnął 2 335,153 mld zł, czyli 59,7% PKB. Są to wielkości liczone według metodologii Unii Europejskiej i nie należy ich utożsamiać z państwowym długiem publicznym obliczanym według metodologii krajowej.

W ustawie budżetowej na 2026 r. określono wydatki budżetu państwa na poziomie 918,9 mld zł oraz maksymalny deficyt budżetu państwa w wysokości 271,7 mld zł. Z kolei Strategia zarządzania długiem sektora finansów publicznych w latach 2026–2029 prognozuje wzrost relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do 65,4% PKB w 2026 r., a limit kosztów obsługi długu Skarbu Państwa w 2026 r. ustala na 90 mld zł. Dane te potwierdzają, że przestrzeń do finansowania nowych potrzeb publicznych staje się coraz bardziej ograniczona.

Edukacja jest inwestycją i strategicznym zadaniem państwa Oświata nie może być traktowana jako rezerwa oszczędnościowa uruchamiana w okresie problemów budżetowych. Jakość edukacji wpływa bezpośrednio na rozwój gospodarczy, innowacyjność, bezpieczeństwo państwa i zdolność społeczeństwa do reagowania na przyszłe kryzysy. Ograniczanie nakładów na szkoły może przynieść krótkotrwałe oszczędności, lecz prowadzi do długofalowych kosztów społecznych i gospodarczych.

Rosnące koszty obsługi długu nie przekładają się na wyższe wynagrodzenia nauczycieli, remonty szkół, wyposażenie pracowni ani pomoc dla uczniów. Im większą część środków publicznych trzeba przeznaczać na obsługę wcześniejszych zobowiązań, tym trudniej zapewnić stabilne finansowanie bieżących i rozwojowych zadań oświatowych.

Państwo nie może centralizować obowiązków i przenosić kosztów na samorządy Jednostki samorządu terytorialnego wykonują zasadniczą część zadań związanych z prowadzeniem szkół i placówek. Każde nowe zadanie nakładane przez państwo powinno mieć zapewnione pełne, przejrzyste i trwałe finansowanie. Niedopuszczalne jest tworzenie rozwiązań, w których decyzje podejmowane są centralnie, a ich niepokryte koszty obciążają budżety lokalne, pracowników szkół i społeczności lokalne.

Stabilne wynagrodzenia nauczycieli wymagają mechanizmu ustawowego

Jednym z najpoważniejszych problemów polskiej oświaty pozostaje brak trwałego i przewidywalnego mechanizmu kształtowania wynagrodzeń nauczycieli. System płac nie może zależeć wyłącznie od corocznych negocjacji politycznych i doraźnych decyzji budżetowych. Dlatego KSOiW podtrzymuje postulat ustawowego powiązania wynagrodzeń nauczycieli z przeciętnym wynagrodzeniem w sektorze przedsiębiorstw. Mechanizm ten powinien chronić realną wartość płac, zwiększać atrakcyjność zawodu i umożliwiać wieloletnie planowanie wydatków oświatowych.

Finanse publiczne muszą być przejrzyste Rzeczywista ocena sytuacji finansowej państwa wymaga uwzględniania całego sektora instytucji rządowych i samorządowych, w tym zobowiązań funduszy i instytucji pozostających poza klasycznym budżetem państwa. Przenoszenie wydatków między funduszami i podmiotami publicznymi nie powoduje, że zobowiązania znikają. Obywatele, pracownicy sektora publicznego i samorządy mają prawo znać pełne skutki podejmowanych decyzji finansowych.

KSOiW NSZZ „Solidarność” oczekuje przedstawienia przez Radę Ministrów długofalowego i wiarygodnego planu stabilizacji finansów publicznych, uwzględniającego ochronę finansowania edukacji publicznej; wprowadzenia ustawowego mechanizmu powiązania wynagrodzeń nauczycieli z przeciętnym wynagrodzeniem w sektorze przedsiębiorstw; zapewnienia jednostkom samorządu terytorialnego pełnego finansowania zadań oświatowych, w szczególności nowych obowiązków nakładanych przez państwo; zagwarantowania, że działania służące ograniczeniu deficytu nie będą prowadziły do pogorszenia warunków nauki, pracy i bezpieczeństwa w szkołach i placówkach; pełnej przejrzystości zobowiązań publicznych, kosztów obsługi długu oraz finansowania zadań realizowanych przez fundusze i instytucje znajdujące się poza budżetem państwa; prowadzenia rzeczywistego dialogu społecznego ze związkami zawodowymi i przedstawicielami samorządów przed podjęciem decyzji mających wpływ na finansowanie oświaty. Odpowiedzialne finanse publiczne i dobra szkoła nie są konkurencyjnymi celami. Są wzajemnie zależne. Państwo, które chce budować silną gospodarkę i zapewnić obywatelom bezpieczeństwo, musi traktować edukację jako inwestycję oraz zagwarantować jej stabilne finansowanie niezależnie od bieżącego cyklu politycznego.

KSOiW NSZZ „Solidarność” nie zgodzi się na przerzucanie kosztów błędów polityki finansowej na nauczycieli, pracowników oświaty, uczniów, rodziców i samorządy.

Podstawa danych liczbowych Główny Urząd Statystyczny, „Deficyt i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych w latach 2022–2025”, 22 kwietnia 2026 r.; ustawa budżetowa na rok 2026; Ministerstwo Finansów, „Strategia zarządzania długiem sektora finansów publicznych w latach 2026–2029”, wrzesień 2025 r.

Przewodniczący KSOiW NSZZ „Solidarność” dr Waldemar Jakubowski