Dotycząca spełnienia wymagań kwalifikacyjnych przez nauczyciela religii w kontekście powierzenia stanowiska wychowawcy świetlicy szkolnej

I. Zakres opinii Celem niniejszej opinii jest ocena, czy nauczyciel religii, który posiada kwalifikacje zawodowe uzyskane wyłącznie na podstawie przepisów regulujących nauczanie religii, może zostać uznany za osobę spełniającą wymagania kwalifikacyjne do pracy na stanowisku wychowawcy świetlicy szkolnej, a także ustalenie warunków, w jakich dyrektor szkoły może powierzyć nauczycielowi religii to stanowisko.

II. Podstawy prawne Podstawę analizy stanowią w szczególności:

rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli, porozumienie zawarte w dniu 3 kwietnia 2019 r. pomiędzy Konferencją Episkopatu Polski a Ministrem Edukacji Narodowej w sprawie kwalifikacji zawodowych wymaganych od nauczycieli religii, ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela.

III. Ocena prawna Na gruncie § 8 rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 14 września 2023 r. kwalifikacje do nauczania religii są determinowane przez treść odpowiednich porozumień zawartych pomiędzy ministrem właściwym do spraw oświaty i wychowania a właściwymi władzami kościołów oraz innych związków wyznaniowych. W odniesieniu do Kościoła katolickiego wymagania te zostały szczegółowo określone w porozumieniu z dnia 3 kwietnia 2019 r., które w sposób wyczerpujący reguluje kwestie kwalifikacji nauczycieli religii.

Jednocześnie należy zauważyć, że wymagania kwalifikacyjne dla nauczycieli pełniących funkcję wychowawcy w świetlicy szkolnej zostały uregulowane niezależnie, w § 25 tego samego rozporządzenia. Przepis ten przewiduje, że kwalifikacje do zajmowania stanowiska wychowawcy świetlicy szkolnej posiada osoba legitymująca się kwalifikacjami wymaganymi do zajmowania stanowiska nauczyciela w danym typie szkoły, o ile kwalifikacje te wynikają z przepisów enumeratywnie wskazanych w § 25 pkt 4 rozporządzenia.

Analiza zakresu odesłań zawartych w § 25 pkt 4 prowadzi do wniosku, że przepis ten nie obejmuje § 8 rozporządzenia, a więc regulacji odnoszącej się do kwalifikacji nauczycieli religii. Tym samym kwalifikacje nabyte wyłącznie na podstawie przepisów dotyczących nauczania religii nie mieszczą się w ustawowym katalogu kwalifikacji uprawniających do zajmowania stanowiska wychowawcy świetlicy szkolnej.

W konsekwencji należy stwierdzić, że nauczyciel posiadający jedynie kwalifikacje do nauczania religii nie spełnia wymagań określonych w § 25 rozporządzenia i nie może zostać uznany za osobę uprawnioną do wykonywania obowiązków wychowawcy świetlicy szkolnej wyłącznie na tej podstawie.

Odmiennie należy ocenić sytuację nauczyciela religii, który – poza kwalifikacjami wynikającymi z § 8 rozporządzenia – spełnia również wymagania kwalifikacyjne przewidziane w innych przepisach tego aktu, w szczególności w § 3–7, § 12–14, § 16–18, § 20 ust. 1 albo § 26–32. W takim przypadku osoba ta posiada kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela w danym typie szkoły w rozumieniu § 25 pkt 4 rozporządzenia, co otwiera możliwość powierzenia jej stanowiska wychowawcy świetlicy szkolnej.

Istotne znaczenie ma przy tym brzmienie § 25 pkt 4 rozporządzenia, który posługuje się kryterium posiadania kwalifikacji do zajmowania stanowiska, a nie kryterium faktycznego zatrudnienia na tym stanowisku lub prowadzenia zajęć z danego przedmiotu. Oznacza to, że dla legalności powierzenia funkcji wychowawcy świetlicy decydujące znaczenie ma formalne spełnienie wymagań kwalifikacyjnych, a nie aktualny zakres realizowanych zajęć dydaktycznych.

IV. Konkluzje Kwalifikacje do nauczania religii, o których mowa w § 8 rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 14 września 2023 r., nie stanowią samodzielnej podstawy do uznania nauczyciela za osobę spełniającą wymagania kwalifikacyjne do pracy na stanowisku wychowawcy świetlicy szkolnej. Powierzenie nauczycielowi religii stanowiska wychowawcy świetlicy szkolnej jest dopuszczalne wyłącznie wtedy, gdy nauczyciel ten spełnia jednocześnie wymagania kwalifikacyjne przewidziane w innych przepisach rozporządzenia, właściwych dla nauczycieli danego typu szkoły.

Dla spełnienia wymogów formalnych wystarczające jest posiadanie odpowiednich kwalifikacji, niezależnie od tego, czy nauczyciel w danym okresie faktycznie prowadzi zajęcia z innego przedmiotu niż religia.

Tomasz Gryczan radca prawny KSNiO NSZZ „Solidarność”